List nonfiction sắp ra mắt tháng 9/2026 Sạp đang add-to-cart 📚

Nghe chẳng liên quan gì nhau, nhưng thật ra cả năm cuốn đều đang hỏi gần cùng một câu: bao nhiêu phần trong những gì ta vẫn xem là “bình thường” thực chất được tạo nên bởi môi trường, lịch sử và văn hóa?

🐉 Yakuza by Andrew Rankin

Tattoo kín lưng, ngón út bị cắt, những ông trùm mặc suit và một hệ thống danh dự nghe như bước ra từ phim gangster — hình ảnh đại chúng về yakuza có lẽ ai cũng biết một ít. Andrew Rankin lại bắt đầu sớm hơn khoảng… 400 năm.

Yakuza lần theo lịch sử thế giới ngầm Nhật Bản từ những nhóm hình thành quanh black market và gambling vào thế kỷ 17, qua những giai đoạn hiện đại hóa của Nhật, cho tới các crime syndicates hoạt động trong construction, entertainment, private security và debt collection. Rankin từng sống và làm việc tại Tokyo 20 năm; để viết cuốn này, ông còn sử dụng tài liệu tiếng Nhật, những đầu sách hiếm từng bị cấm và phỏng vấn các gangster lớn tuổi.

Đọc lịch sử yakuza cũng gần như đọc một alternative history của Nhật Bản. Crime ở đây luôn chạy song song với politics, business, entertainment và những thay đổi xã hội của đất nước — tới mức đôi khi rất khó xác định đường biên nơi underworld thực sự kết thúc.

👀 Watching the Girls Go By by Molly M. Brookfield

Catcalling thường được kể như một “chuyện nhỏ”: một tiếng huýt sáo, một câu bình phẩm, vài giây khó chịu rồi thôi. Molly M. Brookfield dành nguyên một cuốn sách để chứng minh chuyện đó chưa bao giờ nhỏ.

Được giới thiệu là lịch sử dài đầu tiên về street harassment tại Mỹ, Watching the Girls Go By lần từ những năm 1860 đến 1980 để xem việc đàn ông nhìn chằm chằm, huýt sáo và gọi phụ nữ trên phố dần được bình thường hóa như thế nào — và quan trọng hơn, nó ảnh hưởng ra sao đến quyền đơn giản nhất của phụ nữ: được tự do xuất hiện và di chuyển trong thành phố.

Brookfield đồng thời chỉ ra một nghịch lý về race và class: trong khi quyền quấy rối gần như được xem là tự nhiên đối với đàn ông da trắng trung lưu, đàn ông thuộc tầng lớp lao động và đàn ông da màu lại thường bị dựng thành hình ảnh “kẻ nguy hiểm”. Thành ra đây không chỉ là lịch sử của catcalling, mà còn là lịch sử của câu hỏi: không gian công cộng rốt cuộc dành cho những “ai”?

🧠 Situated by Angela Duckworth

Mười năm trước, Angela Duckworth viết Grit: thành công cần đam mê và kiên nhẫn.

Nhưng rồi bà viết cuốn thứ hai với correction cho chính bản thân: Grit đôi khi vẫn chưa đủ.

Trong Situated, Duckworth chuyển sự chú ý từ con người sang hoàn cảnh. Những đồ vật nằm trong tầm tay, người mình chơi cùng, mentor mình gặp, nơi mình sống… tất cả đều có thể thay đổi cách mình hành động, thậm chí làm một phiên bản khác của personality xuất hiện. Vậy nên thay vì cứ hỏi “Tại sao mình không đủ kỷ luật?”, Duckworth đề nghị thử hỏi “Môi trường này đang khiến mình trở thành người như thế nào?”. Khá refreshing giữa một rừng self-help luôn mặc định nếu bạn chưa đạt được mục tiêu thì chắc… bạn chưa cố đủ.

🚻 For Customers Only by Bryant Simon

Tui đọc cái premise rồi tui nghĩ “ủa cái này mà cũng có nguyên một cuốn sách hả?”

Có. Và hóa ra khá hay.

Ngày nay ở Mỹ, tìm toilet khi đang ở ngoài thường đồng nghĩa với việc tìm café, fast-food restaurant hay một business nào đó rồi trở thành customer. Nhưng cuối thế kỷ 19, public bathrooms từng được thành phố xây như một phần của civic infrastructure — thậm chí việc khai trương còn được tổ chức khá long trọng.

Bryant Simon lần theo quá trình những không gian công cộng ấy dần biến mất. Lo ngại về homeless people, kỳ thị đồng tính và drug use; segregation và Civil Rights; cắt giảm đầu tư công; rồi việc restroom được outsource sang công trình tư nhân — từng lớp một biến một nhu cầu cơ bản của cơ thể thành thứ phụ thuộc vào việc bạn có đủ khả năng trở thành khách hàng hay không.

Lịch sử toilet, nhưng kể chuyện race, class, capitalism và quyền được tồn tại trong thành phố.

🌏 The Rules That Make Us by Oliver Sweet

Tại sao chúng ta nuôi trẻ theo cách này? Tại sao một hành vi được xem là lịch sự ở nước này nhưng kỳ cục ở nước khác? Và tại sao một sản phẩm bán cực chạy ở thị trường A lại flop khi mang nguyên xi sang thị trường B?

Là một nhà nghiên cứu kinh tế nhân loại học Oliver Sweet cho rằng muốn hiểu hành vi con người, psychology thôi chưa đủ. Cần nhìn vào culture — những “luật” vô hình mà chúng ta tuân theo đến mức chẳng còn nhận ra chúng tồn tại.

Sau nhiều thập kỷ nghiên cứu ở 35 quốc gia và làm việc với businesses, governments và NGOs, Sweet gom những quan sát ấy vào The Rules That Make Us: từ cách con người nuôi con, tiếp khách và sử dụng thời gian rảnh cho tới cách chúng ta mua hàng.

Đặc biệt đáng đọc cho dân marketing/branding, vì cuốn này nhắc lại một chuyện rất dễ quên: consumer không đưa ra quyết định trong vacuum. Đằng sau một món đồ họ mua có thể là cả một hệ thống về gia đình, status, ritual, cộng đồng và những điều mà nền văn hóa ấy mặc nhiên cho là “đúng”.

—

Sách có nhận đặt tại Sạp Báo Nhỏ.